Wat doe je als je voelsprieten hebt voor het creëren van kansen, je medestudenten als collega’s ziet en je netwerk-skills op scherp staan?

Voormalig Visual Arts and Design Management-student Tibo van de Zand stapte samen met ‘collega’ Thijs van der Hoorn in het Ondernemerslab, powered by COCI, dat studenten K&E de kans biedt om af te studeren met hun eigen onderneming. ‘Pakken die handel’, dacht Tibo, want ‘wat wil je nog meer, dat is toch de mooiste manier van afstuderen?!’

De beide heren ontmoetten elkaar bij een marketingopdracht in het tweede studiejaar en het klikte meteen. Met een 10 voor de opdracht op zak volgden vanaf het derde studiejaar gezamenlijke tripjes naar kunstbeurzen, evenementen en tentoonstellingen in galerieën en musea. ‘We vinden het belangrijk om in het werkveld te staan, met je voeten in de klei’ aldus Tibo.

In die tijd groeide ook het idee om samen een eigen onderneming op te zetten. ‘We hadden een romantisch ideaalbeeld om een creatief cluster te ontwikkelen in de provincie Utrecht. Een gebouw waar allerlei creatieve bedrijfjes zijn gevestigd dat wij aansturen en waar wij ons voor creatieven als coach inzetten.’ Het cluster is niet tot stand gekomen, maar het begeleiden en coachen van (startende) kunstenaars om een stevige marktpositie te verwerven is nu de core business van hun bedrijfje Lost Inc. Inmiddels zijn de heren drie jaar actief en pakken ze alles aan wat binnen de visie van hun onderneming past. Tibo: ‘Dit is voornamelijk het vermarkten van kunstenaars door middel van PR, communicatie en marketing, maar we geven bijvoorbeeld ook advies aan een nieuw museum in Gelderland’.

Over vijf jaar verwacht Tibo dat Lost Inc. niet zozeer als merk bekend zal zijn, maar wel dat het portfolio sterk is vergroot. ‘En ik zie ons ook nog wel grote evenementen organiseren, bijvoorbeeld een soort festival waar kunstenaars geholpen kunnen worden met het ontdekken en aanscherpen van hun zakelijke vaardigheden.’

Onlangs las ik het boek ‘Art: Achter de Schermen van de Kunstwereld’ geschreven door kunsthistorica en sociologe Sarah Thornton. In dit boek wordt bewezen dat de kunstwereld niet meer op kwaliteit wordt beoordeeld. Het gaat veel verder dan dat. Ook in de documentaire ‘The great contemporary art bubble’ neemt Ben Lewis ons mee in de duistere wereld van kunst.

Wat vooral opvalt is de astronomische bedragen die wereldwijd voor kunst betaald worden. Daarmee krijgt de kunstwereld tegenwoordig net zoveel media-aandacht als de filmwereld, de showbizz en het koninklijk huis. Hoe zit die kunstwereld werkelijk in elkaar en hoe kan het bijvoorbeeld dat middelmatige kunstenaars onbetaalbaar zijn en topkunstenaars relatief goedkoop? Dat is het gevolg van de luchtbel van de hedendaagse kunst. In het kort komt dit op het volgende neer:

1. Doordat de prijzen van kunstwerken stijgen, stijgt de hebzucht van het publiek automatisch mee. Men blijft kopen en houdt vertrouwen in eeuwige waardevermeerdering & groei.

2. Speculanten pushen de kunst prijzen tot onbereikbare hoogte en een lening volgt om deze te kunnen (af)betalen.

3. De luchtbel van de hedendaagse kunst ontstaat.

4. De luchtbel ploft en er volgt een crash…

5. Koper blijft achter met een niet af te lossen schuld & de kunsthandelaar zit met een voorraad die niet meer te verhandelen is. Bravo!

Het ontstaan van deze luchtbel…

Grote kunsthandelaren en galeries kopen soms hele kunstcollecties op om deze dan mondjesmaat op de markt te verkopen. De prijzen worden op peil gehouden door het werk vast te houden en slechts heel sporadisch iets ter verkoop aan te bieden. Zo lijkt het of het werk schaars is, terwijl de handelaren vele honderden werken in hun depot hebben staan, met als gevolg dat de prijzen hoog blijven.

Als er dan een kunstwerk wordt geveild, dan bieden de belanghebbenden van de kunstenaar; verzamelaars en galeries zelf mee om de prijzen in stand te houden. Vaak verstrekten veilinghuizen krediet aan bieders voor het kunstwerk dat ze wilde kopen, waardoor de prijzen door het dak gingen.

‘Je kunt beter op paarden wedden’…

Kunsthandelaren missen echte sprankeling en verzamelaars – die bijvoorbeeld honderden werken van Warhol in huis hebben – tonen geen enkele emotie als ze het over hun verzameling hebben. Het enige wat ze inhoudelijk weten te melden is: ‘he is my artist’.

‘Er zijn ook zoveel kunstenaars’…

Een collectie van Damien Hirst bracht in september 2008 meer dan 140 miljoen euro op. Dit uitzonderlijke hoogtepunt was tegelijkertijd het dramatische einde van een tijdperk waarin de prijzen op de markt voor hedendaagse kunst tot ongekende hoogtes stegen.

Momenteel trekken de prijzen van oude meesters weer aan en blijft hedendaagse kunst steken op het oude niveau. Heel vreemd is dat niet als je je bedenkt dat de prijzen van hedendaagse kunst stegen met 55% tegen bijna 8% van oude meesters. Gemiddeld heeft een kunstwerk een rendement van 4% per jaar. Voor de laatste groep geldt dat het meestal gaat om topkunst waar de ‘kunst maffia’ (nog) geen greep op heeft. Deze kunst zal een blijvend rendement genereren en bovendien is topkunst net als goud de meest stabiele belegging waarvoor je de grootste rijkdom terugkrijgt: iedere dag genieten & onwijs veel plezier.

Zijn er te veel studenten die een kunstopleiding volgen? Is het niveau wel hoog genoeg? Tot een antwoord komt het niet en betrouwbare cijfers ontbreken. Maar met de onderstaande uiteenzetting ontstaat er wel een beeld.
Volgens gegevens van de HBO-raad is 7,3 procent van afgestudeerden uit de kunstsector na anderhalf jaar werkloos, tegen 3,5 procent  van alle HBO’ers. Bovendien verdienen kunstenaars lang niet zo veel als andere HBO’ers: volgens de HBO-monitor bedraagt het verschil zelfs een kwart. De kunstopleidingen zijn goed voor 20.000 van de 374.000 studenten in het HBO. Vormgeving, muziek en autonoom beeldende kunst zijn de populairste richtingen.
De economische betekenis van het kunstonderwijs voor de creatieve industrie en de 21e-eeuwse kenniseconomie wordt nog steeds onderschat. Met 230.000 ‘kenniswerkers’ in deze sector en een bovengemiddelde groei trekken deze bedrijven en instellingen de Nederlandse economie extra omhoog. De scherpe instroomselectie leidt ertoe dat met zo’n 20.000 kunstonderwijs studenten één van de toonaangevende economische pilaren van ons land wordt opgebouwd. Design, mode, architectuur, (klassieke) muziek en dans uit Nederland behoren tot de wereldtop en genereren grote omzet en reputatie voor ons land.
Is de kwaliteit van de alumni wel hoog genoeg en worden er niet te veel studenten toegelaten? Ook hier schieten de cijfers tekort. Landelijke data zijn er niet, maar uit gegevens van drie hogescholen blijkt dat ongeveer vier op de vijf kandidaten voor een opleiding in het kunstvakonderwijs wordt afgewezen. Toch is minister Plasterk overtuigd dat selectie aan de poort ‘goed wordt toegepast’. Ook de basiskwaliteit van de opleidingen lijkt hem in orde. Wel wil Plasterk betere data over het kunstvakonderwijs, zodat er eindelijk eenduidige conclusies kunnen worden getrokken.
Het kunstonderwijs in het HBO wil een sectorplan ontwikkelen om zich nationaal beter te positioneren en internationaal nog meer te kunnen excelleren. De attractie van het Nederlandse kunstonderwijs is wereldwijd zo groot geworden, dat Nederlands talent moeite heeft te concurreren bij de selectie aan de poort van de conservatoria en kunstacademies. Volgens een nieuw verschenen position paper van het sectororgaan van de kunstsector van de HBO-raad is het zaak dat Nederlands talent vroeg ontdekt wordt en vervolgens structureel wordt begeleid.
De infrastructuur voor talentspotting en –ontwikkeling in de creatieve sector is in ons land minder goed ontwikkeld dan in andere landen. Het rapport waarschuwt dat een ‘one size fits all’ benadering hier niet werkt. Ook kent het kunstonderwijs in ons land weinig mastertrajecten, terwijl er buiten Nederland hier veel meer ruimte voor bestaat, zoals in Noorwegen en Oostenrijk met 3e cyclus’.
Het aantal ‘kunstenaars’ op de arbeidsmarkt is bijna 100.000. Dat is 1,2% van de totale werkzame beroepsbevolking. Echter, 60% daarvan is ‘zelfbenoemd’, zonder diploma uit het kunstonderwijs. Uit de onderzoeksresultaten valt af te leiden dat ongeveer 130.000 personen een kunstopleiding gevolgd hebben. Een kunstopleiding blijkt geen garantie te zijn voor een artistieke carrière. Van de afgestudeerden heeft 71% niet kunstenaar als hoofdberoep. Zij hebben werk gevonden in diverse, aan kunst gerelateerde beroepen, bijvoorbeeld als docent muziek of -toneel. Ook blijkt uit de gegevens dat 60% van de kunstenaars nooit een kunstopleiding gevolgd heeft.

Kunstenaars zijn de meest actieve onder de zelfstandige ondernemers. Iets meer dan de helft van de kunstenaars ( 55% ) is werkzaam als zelfstandig ondernemer. Ter vergelijking: van alle werkenden in Nederland is 10% op een of andere manier als zelfstandig ondernemer werkzaam. Het hoogste percentage zelfstandige kunstenaars, 80%, is te vinden onder de groepen Beeldende kunstenaars en Taal & overig. De kunststudenten blijken de meest ondernemende ingestelde jongeren van deze tijd. 49,2% van hen start na hun opleiding een zelfstandig bedrijf(je). Voor heel het HBO is dit 5,5% en bij het WO ligt dit nog lager.
Nederland telt bijna 100.000 kunstenaars, maar rijk worden ze niet van hun kunst. Van deze brede groep heeft 29% een jaarinkomen onder de € 10.000,-. Van de beeldend kunstenaars heeft echter zo`n 50% een inkomen onder € 10.000,- per jaar! Nog eens een derde valt in de categorie € 10.000,- tot € 30.000,-.
Slechts 14% van de kunstenaars heeft na aftrek een inkomen dat van meer dan 10.000 per jaar. 40% van de kunstenaars heeft een negatief inkomen. 62% heeft neveninkomsten uit andere werkzaamheden, 8% verdient helemaal niets met zijn werk. 18 % van de beeldend kunstenaars heeft een bijstandsuitkering. 3.000 van de 15.000 kunstenaars maken gebruik van de WIK.

Wat maakt de Utrechtse Hogeschool voor de Kunsten uniek: gaming, grafisch werk, of toch industrieel design? Onlangs heeft Lost Inc. Het afstudeerwerk van studenten van de faculteit Beeldende Kunst & Vormgeving bezichtigd tijdens de eindexamenexpositie. Wat opvalt is dat het afstudeerwerk over het algemeen wel aardig is, maar dat het een verfrissing en sprankeling mist. Wat we zien is veelal herhaling in het gepresenteerde werk en dat is jammer. Nu hoeft herhaling niet verkeerd te zijn, want het gaat er vooral om hoe je herhaalt en dus hoe je omgaat met de schatkamer van reeds bestaande art & design.

Wel is het grafische werk en de illustraties van de BKV afstudeerders van hoog niveau en daarmee lijkt de HKU zich te onderscheiden van andere kunstacademies.

Consumerist church van Tijs Koelemeijer

En de prachtige achtertuin van Karin Emsbroek

Arnhem Mode Biënnale; een must voor de echte fashionista’s…

27.06.2009

Als je in Arnhem bent, kun je er niet omheen: de internationale Arnhem Mode Biënnale. Sinds jaar en dag is Arnhem dé fashionstad van Nederland. Artez hogeschool voor de kunsten wordt geroemd om het hoge niveau modestudenten die zich opmaken om de markt te bestormen met Victor & Rolf als voortrekkers. Dit jaar organiseert de stad de Biënnale voor de derde keer, met dertig paviljoens in het centrum van de stad. Je krijgt een vernieuwend en spectaculair programma voorgeschoteld en je waant je in een ware openlucht catwalk met paviljoens op palen die zich om de eeuwenoude Eusebiuskerk heen slingeren. Het concept is sterk opgezet, het sprankelt en biedt een diversiteit van ruim veertig modeontwerpers die hun werk presenteren met als thema ‘SHAPE’. Daarmee laten de ontwerpers zien op welke manier hun werk vorm krijgt. De reputatie die Arnhem op het gebied van mode heeft, maakt het er niet eenvoudiger op, want zoals Johan Cruijff al kenmerkend verwoordde: ‘’Nummer één worden is moeilijk, nummer één blijven is bijna onmogelijk.’’ In dat opzicht blijft het altijd een uitdaging. Desalniettemin maakt Arnhem haar reputatie als modestad dit jaar meer dan waar. Als professional is de Biënnale een must, maar ook voor het publiek is het inspirerend en zeker de moeite waard.

Hoewel wij ons met Lost Inc. gericht bezig houden met de creatieve sector in Utrecht, moeten je je blijven oriënteren op wat er in de omgeving gebeurt zodat je weet wat er speelt in het veld. Daar hoort dus een bezoek aan de derde internationale Arnhem Mode Biënnale ook bij. En we hebben ervaren wat de hedendaagse modewereld te bieden heeft. Het niveau mag er zijn.

Wereldwijd is de kunstmarkt 80 miljard dollar groot. In Nederland is de omvang van deze markt ongeveer 130 miljoen. Met 6.000 professionele kunstenaars en 8.000 galeries en kunsthandels die werkzaam zijn, is er slechts een klein percentage wat er ook van kan leven. Zo kan maar 10% van de kunstenaars, een kleine 600 er van leven en dit betekent dat ze meer verdienen dan 10.000 euro per jaar. En van de galeries zet maar 50% meer om dan 75.000.
Het besef is er tegenwoordig wel als je naar de academie gaat dat de kans groot is dat je er later wat bij zult moeten doen om brood op de plank te krijgen. En er zijn gewoonweg veel kunstenaars en de markt is goed gevuld dus dat betekent concurrentie. Zeker in een tijd dat er aanzienlijk minder verkocht wordt, tot wel 35% minder dan voorgaande jaren. Dus wat moet de kunstenaar doen om zijn hoofd boven water te houden?