Wat doe je als je voelsprieten hebt voor het creëren van kansen, je medestudenten als collega’s ziet en je netwerk-skills op scherp staan?

Voormalig Visual Arts and Design Management-student Tibo van de Zand stapte samen met ‘collega’ Thijs van der Hoorn in het Ondernemerslab, powered by COCI, dat studenten K&E de kans biedt om af te studeren met hun eigen onderneming. ‘Pakken die handel’, dacht Tibo, want ‘wat wil je nog meer, dat is toch de mooiste manier van afstuderen?!’

De beide heren ontmoetten elkaar bij een marketingopdracht in het tweede studiejaar en het klikte meteen. Met een 10 voor de opdracht op zak volgden vanaf het derde studiejaar gezamenlijke tripjes naar kunstbeurzen, evenementen en tentoonstellingen in galerieën en musea. ‘We vinden het belangrijk om in het werkveld te staan, met je voeten in de klei’ aldus Tibo.

In die tijd groeide ook het idee om samen een eigen onderneming op te zetten. ‘We hadden een romantisch ideaalbeeld om een creatief cluster te ontwikkelen in de provincie Utrecht. Een gebouw waar allerlei creatieve bedrijfjes zijn gevestigd dat wij aansturen en waar wij ons voor creatieven als coach inzetten.’ Het cluster is niet tot stand gekomen, maar het begeleiden en coachen van (startende) kunstenaars om een stevige marktpositie te verwerven is nu de core business van hun bedrijfje Lost Inc. Inmiddels zijn de heren drie jaar actief en pakken ze alles aan wat binnen de visie van hun onderneming past. Tibo: ‘Dit is voornamelijk het vermarkten van kunstenaars door middel van PR, communicatie en marketing, maar we geven bijvoorbeeld ook advies aan een nieuw museum in Gelderland’.

Over vijf jaar verwacht Tibo dat Lost Inc. niet zozeer als merk bekend zal zijn, maar wel dat het portfolio sterk is vergroot. ‘En ik zie ons ook nog wel grote evenementen organiseren, bijvoorbeeld een soort festival waar kunstenaars geholpen kunnen worden met het ontdekken en aanscherpen van hun zakelijke vaardigheden.’

Het zal velen niet ontgaan zijn, de laatste veilingopbrengst van het Giacometti-beeld ‘L’Homme qui marche’ bij Sotheby’s in Londen. Het levensgrote bronzen beeld – met een verwachte opbrengst van tussen de 12 en 18 miljoen pond – heeft met 74 miljoen euro een belachelijk hoge nieuwe recordprijs opgebracht. Wat nou wereldwijde crisis? Aan de opbrengst te zien heeft de wereldwijde crisis geen enkele invloed op de kunstwereld. Het zijn vooral de gefortuneerde kunstverzamelaars die immuun zijn voor de huidige economische conjunctuur.

Echter, de verkoop roept verschillende vragen op, want wat zegt de opbrengst eigenlijk over de kwaliteit van deze uitgemergelde bronzen Giacometti’s? Mijns inziens barweinig, want financieel kapitaal is per definitie geen garantie voor topkwaliteit. is Giacometti dan echt de meest toonaangevende kunstenaar van de moderne kunst? Is Giacometti dan echt beter dan Rodin, Picasso, Klimt, Matisse en vele andere grote meesters van die tijd?

Vergelijkingen tussen verschillende kunstenaars zijn welhaast onmogelijk en vreselijk subjectief. En bovendien zou je op die manier worden misleid om monetaire waarde te vermengen met esthetische waarde. Het feit dat ‘L’Homme qui marche’ voor een recordbedrag onder de hamer ging betekent niet dat het werk bij uitstek hét werk is van de 20ste eeuw.

Dan is er nog de factor zeldzaamheid van de sculptuur. Ongelooflijk, dat de in 1960 ontworpen ‘L’Homme qui marche’ bestaat uit een genummerde oplage van zes bronzen beelden, waarvan sommige kunnen worden gezien in openbare collecties over de hele wereld. Het geveilde beeld werd in 1961 gegoten als tweede exemplaar van de in totaal zes afgietsels van voor zijn dood. Na zijn overlijden in 1966 werden nog vele afgietsels gemaakt van hetzelfde beeld, wat ook niet bevorderlijk is voor de uniciteit en waardering.

Daarbij komt dat er onlangs veel vervalsingen van Giacometti zijn ontdekt. Twee malafide handelaren hebben jarenlang beelden in de stijl en met de vervalste signatuur van Giacometti verhandeld. Het ging om ruim duizend werken, waarvan er verschillende in omloop zijn. Omdat Giacometti tijdens zijn leven verschillende afgietsels maakte die slecht werden geadministreerd, zijn de vervalsingen moeilijker traceerbaar.

Ondanks dat mag er geen twijfel over bestaan dat Giacometti één van de grootste kunstenaars van de vorige eeuw was, maar tot de absolute top werd hij (nog) niet gerekend.

Het begint mij nu echt op te vallen dat ze in museumland de digitale snelweg eindelijk weten te vinden. Want het heeft even geduurd, de vraag is dan wel waar ligt dit aan? Komt dit doordat musea voornamelijk gebruik maken van traditionele media of door een gebrek een kennis en affiniteit met internet?
Een tijd terug ben ik naar de tentoonstelling Niet Normaal geweest in de Beurs van Berlage. De tentoonstelling is mede tot stand gekomen dankzij Achmea. En ik kan niets anders zeggen dat deze tentoonstelling goed aansluit bij de koers die ze in hebben gezet met ‘waar zijn we nu mee bezig’ en de recente commercials die voorbij zijn gekomen op de kijkbuis.
Wat verder opvalt bij deze tentoonstelling is  de opzet van de website. Ze hebben een online enquête waarmee ze op jacht gaan naar jan modaal met feitjes als dat je in je leven 2 weken staat te wachten voor een rood stoplicht. Bij mij kwam uit de enquête dat ik slechts 11% normaal was. Verder kun je e-cards versturen en twee virals bekijken om de eerste feitjes tot je door te laten dringen. Eerder maakte Kunstbende dankbaar gebruik van een viral waarmee ze het nieuws in meerdere kranten haalden.

Augemented Reallity,  ARtours
Misschien al bekend, maar ik wil het toch graag aanhalen. Het Stedelijk Museum gaat op een nieuwe manier zijn collectie aan een breder publiek tonen door het toepassen van Augmented Reality (AR). Deze applicatie wordt samen ontwikkelt met Fabrique en Layar.

Met ARtours creëert het Stedelijk een open source platform om de collectie te delen met het publiek. Daarnaast zal het museum publiek en professionals prikkelen zelf tours te ontwikkelen door het toevoegen van foto’s, informatie en verhalen.

Via een smart phone kan men multimedia bekijken bij geselecteerde stukken uit de collectie. Niet alleen binnen, maar ook buiten het museum krijgt het publiek op een unieke virtuele wijze verrijkende verhalen bij kunstwerken en op locaties. Verhalen gecreëerd door zowel professionals als publiek.

Volgt men een ARtour in de stad, dan zal er door de smart phone te richten op getagde plekken, informatie opvraagbaar zijn over de verbinding van die plek met moderne kunst en design. Zo zal bijvoorbeeld de Harrenstein slaapkamer van Rietveld (1926) weer te zien zijn bij de oorspronkelijke locatie op de Weteringschans in Amsterdam. Of kan men een virtuele tentoonstelling bezoeken op de Dam of het Museumplein. Maar ook locaties als Schiphol (wachtende reizigers) of de trein (tijdens je reis kunst bekijken) bieden nieuwe mogelijkheden.

De applicatie geeft de mogelijkheid relevantie toe te voegen aan moderne kunst collecties. Door de objecten virtueel te tonen in een museumvreemde omgeving ontstaat daarnaast een totaal nieuw perspectief.

In december werd bekend dat het Stedelijk Museum uit de regeling Innovatie Cultuuruitingen van SenterNovem subsidie ontvangt voor het ARtours project. Naar verwachting zal het publiek in het najaar van 2010 op deze nieuwe wijze de collectie van het museum kunnen beleven.
Expose Kröller-Müller
Expose is een nieuw digitaal tentoonstellingsconcept van het Kröller-Müller. Waarbij niet het museum maar de bezoeker zelf bepaalt welke kunstwerken te zien zijn in de tentoonstelling. Expose biedt een kijkje in het museumdepot en de mogelijkheid een persoonlijke keuze te maken uit bekende en onbekende kunstschatten. Voor de eerste bezoekers tentoonstelling ontsluit het museum een bijzonder deel van zijn collectie werken op papier, met onder andere unieke tekeningen en etsen van Jan Toorop, Vincent van Gogh en Pablo Picasso. Deze werken, die vanwege hun kwetsbaarheid slechts zelden kunnen worden getoond, geven een prachtig beeld van de veelzijdigheid van de museumcollectie maar natuurlijk ook van de werkwijze en technieken van deze beroemde kunstenaars

Het Kröller-Müller Museum zal Expose ook in de toekomst inzetten om zijn bezoekers direct en interactief te betrekken bij het ontwikkelen en samenstellen van tentoonstellingen. De 50 werken op papier, die het publiek zelf koos voor de tentoonstelling zijn bekend. In totaal hebben 1212 mensen hun stem uitgebracht via Expose. De Top 3 bestaat uit Paard van Marino Marini op nummer 1, een portret van Marie Botkine getekend door Odilon Redon op 2 en Danseres van Pablo Picasso op nummer 3.

ArtCast
Artcast is een laagdrempelig platform voor audio- & videotours in musea. De bestanden zijn binnen en buiten het museum op te vragen door iedereen met een iPod (touch), iPhone of PDA met internet verbinding. Het apparaat kan van de bezoeker zelf of van het museum zijn.

Sinds december 2009 is de Artcast museumgids als iPhone app gratis te verkrijgen in de appstore. De bestanden die worden geplaatst op het Artcast platform komen hier automatisch in terug. Onder andere Het Gemeentemuseum Den Haag, Van Gogh en het Rijksmuseum Amsterdam werken er al mee.

Narb.me
NARB is een online kunst gids gefilterd door bezoekers van exposities. Zodat je werk kunst ontdekken, delen en bediscussiëren met anderen.

Onlangs las ik het boek ‘Art: Achter de Schermen van de Kunstwereld’ geschreven door kunsthistorica en sociologe Sarah Thornton. In dit boek wordt bewezen dat de kunstwereld niet meer op kwaliteit wordt beoordeeld. Het gaat veel verder dan dat. Ook in de documentaire ‘The great contemporary art bubble’ neemt Ben Lewis ons mee in de duistere wereld van kunst.

Wat vooral opvalt is de astronomische bedragen die wereldwijd voor kunst betaald worden. Daarmee krijgt de kunstwereld tegenwoordig net zoveel media-aandacht als de filmwereld, de showbizz en het koninklijk huis. Hoe zit die kunstwereld werkelijk in elkaar en hoe kan het bijvoorbeeld dat middelmatige kunstenaars onbetaalbaar zijn en topkunstenaars relatief goedkoop? Dat is het gevolg van de luchtbel van de hedendaagse kunst. In het kort komt dit op het volgende neer:

1. Doordat de prijzen van kunstwerken stijgen, stijgt de hebzucht van het publiek automatisch mee. Men blijft kopen en houdt vertrouwen in eeuwige waardevermeerdering & groei.

2. Speculanten pushen de kunst prijzen tot onbereikbare hoogte en een lening volgt om deze te kunnen (af)betalen.

3. De luchtbel van de hedendaagse kunst ontstaat.

4. De luchtbel ploft en er volgt een crash…

5. Koper blijft achter met een niet af te lossen schuld & de kunsthandelaar zit met een voorraad die niet meer te verhandelen is. Bravo!

Het ontstaan van deze luchtbel…

Grote kunsthandelaren en galeries kopen soms hele kunstcollecties op om deze dan mondjesmaat op de markt te verkopen. De prijzen worden op peil gehouden door het werk vast te houden en slechts heel sporadisch iets ter verkoop aan te bieden. Zo lijkt het of het werk schaars is, terwijl de handelaren vele honderden werken in hun depot hebben staan, met als gevolg dat de prijzen hoog blijven.

Als er dan een kunstwerk wordt geveild, dan bieden de belanghebbenden van de kunstenaar; verzamelaars en galeries zelf mee om de prijzen in stand te houden. Vaak verstrekten veilinghuizen krediet aan bieders voor het kunstwerk dat ze wilde kopen, waardoor de prijzen door het dak gingen.

‘Je kunt beter op paarden wedden’…

Kunsthandelaren missen echte sprankeling en verzamelaars – die bijvoorbeeld honderden werken van Warhol in huis hebben – tonen geen enkele emotie als ze het over hun verzameling hebben. Het enige wat ze inhoudelijk weten te melden is: ‘he is my artist’.

‘Er zijn ook zoveel kunstenaars’…

Een collectie van Damien Hirst bracht in september 2008 meer dan 140 miljoen euro op. Dit uitzonderlijke hoogtepunt was tegelijkertijd het dramatische einde van een tijdperk waarin de prijzen op de markt voor hedendaagse kunst tot ongekende hoogtes stegen.

Momenteel trekken de prijzen van oude meesters weer aan en blijft hedendaagse kunst steken op het oude niveau. Heel vreemd is dat niet als je je bedenkt dat de prijzen van hedendaagse kunst stegen met 55% tegen bijna 8% van oude meesters. Gemiddeld heeft een kunstwerk een rendement van 4% per jaar. Voor de laatste groep geldt dat het meestal gaat om topkunst waar de ‘kunst maffia’ (nog) geen greep op heeft. Deze kunst zal een blijvend rendement genereren en bovendien is topkunst net als goud de meest stabiele belegging waarvoor je de grootste rijkdom terugkrijgt: iedere dag genieten & onwijs veel plezier.

Het artikel van Arjo Klamer in het NRC dateert van 3 november met bovenstaande titel. Maar dat maakt het niet minder interessant. Het speelt al geruime tijd, de subsidiegelden worden minder, wie heeft er recht op,  wie vinden dat een instantie er recht op heeft en waarom?

‘Hoe houdbaar is het systeem van de subsidiëring van de kunsten?’

Het systeem is onhoudbaar en de marktwerking zal steeds meer en verder zijn intrede doen in de kunsten. Voorbeeld hiervan is de 20% die culturele instanties uit publieke gelden moeten halen. Dit percentage staat in schil contrast tot de hoge percentages waar instellingen in bijvoorbeeld Engeland aan moeten voldoen. Daarnaast is er gewoon weg heel erg veel, geen enkel land ter wereld heeft meer musea per vierkante meter dan Nederland. Verder zal de sector beter kunnen innoveren door beter naar de markt te kijken in plaats van in de ivoren toren te vertoeven met een voorstelling of een depot aan kunst.

‘Kwantitatieve beoordelingen zullen kwalitatieve beoordelingen verdringen.’

De afgelopen jaren is er wel een verschuiving te zien, zoals de publiekstrekkers die musea neerzetten. Maar wat zal het gemiddelde publiek zien als kwalitatief hoogwaardig? Is dat een werk van Caravaggio of liever iets van Herman Brood? Weet een museum eigenlijk wel waarvoor het publiek zou willen komen? Ik ben voor een tentoonstelling in een museum die gerealiseerd is door het publiek!