Zijn er te veel studenten die een kunstopleiding volgen? Is het niveau wel hoog genoeg? Tot een antwoord komt het niet en betrouwbare cijfers ontbreken. Maar met de onderstaande uiteenzetting ontstaat er wel een beeld.
Volgens gegevens van de HBO-raad is 7,3 procent van afgestudeerden uit de kunstsector na anderhalf jaar werkloos, tegen 3,5 procent van alle HBO’ers. Bovendien verdienen kunstenaars lang niet zo veel als andere HBO’ers: volgens de HBO-monitor bedraagt het verschil zelfs een kwart. De kunstopleidingen zijn goed voor 20.000 van de 374.000 studenten in het HBO. Vormgeving, muziek en autonoom beeldende kunst zijn de populairste richtingen.
De economische betekenis van het kunstonderwijs voor de creatieve industrie en de 21e-eeuwse kenniseconomie wordt nog steeds onderschat. Met 230.000 ‘kenniswerkers’ in deze sector en een bovengemiddelde groei trekken deze bedrijven en instellingen de Nederlandse economie extra omhoog. De scherpe instroomselectie leidt ertoe dat met zo’n 20.000 kunstonderwijs studenten één van de toonaangevende economische pilaren van ons land wordt opgebouwd. Design, mode, architectuur, (klassieke) muziek en dans uit Nederland behoren tot de wereldtop en genereren grote omzet en reputatie voor ons land.
Is de kwaliteit van de alumni wel hoog genoeg en worden er niet te veel studenten toegelaten? Ook hier schieten de cijfers tekort. Landelijke data zijn er niet, maar uit gegevens van drie hogescholen blijkt dat ongeveer vier op de vijf kandidaten voor een opleiding in het kunstvakonderwijs wordt afgewezen. Toch is minister Plasterk overtuigd dat selectie aan de poort ‘goed wordt toegepast’. Ook de basiskwaliteit van de opleidingen lijkt hem in orde. Wel wil Plasterk betere data over het kunstvakonderwijs, zodat er eindelijk eenduidige conclusies kunnen worden getrokken.
Het kunstonderwijs in het HBO wil een sectorplan ontwikkelen om zich nationaal beter te positioneren en internationaal nog meer te kunnen excelleren. De attractie van het Nederlandse kunstonderwijs is wereldwijd zo groot geworden, dat Nederlands talent moeite heeft te concurreren bij de selectie aan de poort van de conservatoria en kunstacademies. Volgens een nieuw verschenen position paper van het sectororgaan van de kunstsector van de HBO-raad is het zaak dat Nederlands talent vroeg ontdekt wordt en vervolgens structureel wordt begeleid.
De infrastructuur voor talentspotting en –ontwikkeling in de creatieve sector is in ons land minder goed ontwikkeld dan in andere landen. Het rapport waarschuwt dat een ‘one size fits all’ benadering hier niet werkt. Ook kent het kunstonderwijs in ons land weinig mastertrajecten, terwijl er buiten Nederland hier veel meer ruimte voor bestaat, zoals in Noorwegen en Oostenrijk met 3e cyclus’.
Het aantal ‘kunstenaars’ op de arbeidsmarkt is bijna 100.000. Dat is 1,2% van de totale werkzame beroepsbevolking. Echter, 60% daarvan is ‘zelfbenoemd’, zonder diploma uit het kunstonderwijs. Uit de onderzoeksresultaten valt af te leiden dat ongeveer 130.000 personen een kunstopleiding gevolgd hebben. Een kunstopleiding blijkt geen garantie te zijn voor een artistieke carrière. Van de afgestudeerden heeft 71% niet kunstenaar als hoofdberoep. Zij hebben werk gevonden in diverse, aan kunst gerelateerde beroepen, bijvoorbeeld als docent muziek of -toneel. Ook blijkt uit de gegevens dat 60% van de kunstenaars nooit een kunstopleiding gevolgd heeft.
Kunstenaars zijn de meest actieve onder de zelfstandige ondernemers. Iets meer dan de helft van de kunstenaars ( 55% ) is werkzaam als zelfstandig ondernemer. Ter vergelijking: van alle werkenden in Nederland is 10% op een of andere manier als zelfstandig ondernemer werkzaam. Het hoogste percentage zelfstandige kunstenaars, 80%, is te vinden onder de groepen Beeldende kunstenaars en Taal & overig. De kunststudenten blijken de meest ondernemende ingestelde jongeren van deze tijd. 49,2% van hen start na hun opleiding een zelfstandig bedrijf(je). Voor heel het HBO is dit 5,5% en bij het WO ligt dit nog lager.
Nederland telt bijna 100.000 kunstenaars, maar rijk worden ze niet van hun kunst. Van deze brede groep heeft 29% een jaarinkomen onder de € 10.000,-. Van de beeldend kunstenaars heeft echter zo`n 50% een inkomen onder € 10.000,- per jaar! Nog eens een derde valt in de categorie € 10.000,- tot € 30.000,-.
Slechts 14% van de kunstenaars heeft na aftrek een inkomen dat van meer dan 10.000 per jaar. 40% van de kunstenaars heeft een negatief inkomen. 62% heeft neveninkomsten uit andere werkzaamheden, 8% verdient helemaal niets met zijn werk. 18 % van de beeldend kunstenaars heeft een bijstandsuitkering. 3.000 van de 15.000 kunstenaars maken gebruik van de WIK.
